Lieve vrienden,
Het is me een heftig dagje geweest in Guatemala hoofdstad.
Hieronder een persoonlijk relaas van hoe op één dag een hoofdstad waar reeds een tijd een sterk onveiligheidsgevoel heerst door het buitensporige geweld, gekweld geraakt door een opzettelijk gecreëerde angstpsychose bij de bevolking die bijna leidde tot de afkondiging van de noodtoestand:
Vandaag had ik een vrij drukke agenda met eerst om 11u een afspraak met Alfredo Anckerman van CAFCA (Centrum van Forensische Analyse en Toegepaste Wetenschappen), een organisatie die vroeger opgravingen deed van clandestiene (massa)graven en die nu eerder juridische dienstverlening geeft en rond integrale herstelmaatregelen werkt in een verschillende dorpen, voornamelijk in de Ixil regio. Het was een heel interessant gesprek, vooral omdat de man onmiddellijk wist wie ik was en wat voor soort onderzoek ik mee bezig ben en ook waarmee Fons is bezig geweest.
Het gesprek liep wat uit en tegen 12u30 was in dan op het bureau van FAMDEGUA , een heel gekende mensenrechtenorganisatie, waar ik had afgesproken met Miguel Angel Albizures om samen met hem naar een activiteit van de Fundación Myrna Mack te gaan over de thematiek van verzoening.
En op het bureau van Famdegua kreeg ik te horen dat er zeker 5 mensen waren vermoord in de voormiddag en dat verschillende delen van de hoofdstad waren afgesloten!
Via de radio in de auto hoorden we dat er zeker 15 doden waren gevallen door gewapende aanvallen op verschillende chauffeurs van publieke autobussen. En dat de buschauffeurs uit protest bepaalde wegen blokkeerden en dat de studenten van de USAC op straat waren gekomen om te protesteren tegen het geweld.
Zoals sommigen onder jullie weten heeft het geweld in de hoofdstad het voorbije jaar en een half, sinds het aantreden van de nieuwe president Alvaro Colom, extreme proporties aangenomen. Sinds enkele maanden steekt Colom de vinger uit naar de georganiseerde misdaad die achter die geweld zit, voornamelijk afpersingen van en moorden op buschauffeurs, om het land te destabiliseren. De (rechtse) oppositie verwijt Colom dat hij met die destabilisatiebeschuldingen het falen van zijn beleid wil maskeren. Dit even als achtergrond.
Maar vandaag werd al snel duidelijk dat er veel meer aan de hand was.
Miguel Angel vertelde in de auto dat hij die dag reeds geruchten had gehoord van een staatsgreep in voorbereiding.
Door wie?
De drugsbaronnen die het afgeslopen jaar hun aanwezigheid en invloed alsmaar openlijker presenteren?
Het leger en de economische elite van het land met behulp van die drugsbaronnen en de maras – jeugdbendes-?
En Miguel Angels is niet zomaar iemand.
Hij is een ‘veteraan’ in de mensenrechtenbeweging: een ex-vakbondsleider en journalist die de selectieve repressie van de ’60 en ’70 in de hoofdstad van dichtbij heeft meegemaakt. En hij is iemand die geen blad voor zijn mond neemt.
Door het drukke verkeer kwamen we wat te laat toe op de lunchvergadering (met mensen van het Nationaal Herstel Programma, Fundacion Myrna Mack, de ODHAG). Iedereen aan tafel kon zijn ideeën en ervaringen over verzoening ventileren en ook aan mij werd gevraagd om wat te vertellen. Dus ad hoc heb ik mijn onderzoek voorgesteld en verteld over die ‘andere wereld’ van de Q’eqchi’ en hun perceptie op verzoening, gerechtigheid en herstelmaatregelen.
Tegen het einde van de vergadering kreeg een hoge functionaris van het Herstel Programma een telefoon van zijn zoontje van 12 die wist te vertellen dat er op de radio sprake was van een afkondiging van een Estadio de Prevención oftewel noodtoestand in de hoofdstad omwille van de golf van geweld vandaag.
Een derde activiteit die op mijn programma stond was de officiële voorstelling van het eerste rapport van de Ombudsdienst van de Mensenrechten (PDH) over de archieven van de Nationale Politie mbt het gewapend conflict om 17u. Iedereen die ook maar van ver of dichtbij het de oorlog, slachtoffers, overlevenden, mensenrechten heeft die maken was present op die voorstelling. Ik denk dat er zo’n 1000 man aanwezig was. Tegen dat we aankwamen op de plaats van voorstelling (Hotel Camino Real) was er reeds sprake van 40 doden in de hoofdstad en de hoogstwaarschijnlijke afkondiging van de noodtoestand. Er werd al druk gespeculeerd over de specifieke maatregelen van die noodtoestand: geen openlijke manifestaties, aflassen van activiteiten rond mensenrechtenthema’s, …. Tot het aflassen van de voorstelling van het rapport.
De voorstelling van het rapport begon met 40 min vertraging want de vice president liet op zich wachten. Normaal gezien ging Colom ook aanwezig zijn, maar die had duidelijk andere dingen aan zijn hoofd. Het ging wel al de ronde dat de president om 20u een persbijeenkomst zou bijeenroepen om te antwoorden op de golf van geweld van vandaag.
De voorstelling van het rapport verliep heel emotioneel en woelig.
Drie familieleden van de geschatte 45 000 vermisten brachten elk een heel emotionele getuigenis: een gedicht of een brief geschreven door hun verdwenen vader/moeder. Elk van de vermisten waren ‘revolutionairen’ die streden voor een ander Guatemala, een Guatemala van meer gelijkheden … maar omwille van die andere mening werden ze vermoord.
Maar zoals één van de getuigen, die mee klacht heeft ingediend in Spanje tegen de intellectuele verantwoordelijken van de genocide in het land, het krachtig verwoordde: als we straffeloosheid zaaien … dan oogsten we herhaling. Het geweld van vandaag heeft duidelijk zijn wortels in het geweld van het gewapend conflict.
De speeches van de voorzitter van het Congres en van het Grondwettelijk Hof werden dan ook doorkruist met luide eisen vanuit het publiek van gerechtigheid. Beiden werden trouwens uitgejoeld door het publiek voor corrupt te zijn … en banden te hebben met de maras!
De eis van één van de getuigen om ook de militaire archieven open te stellen werd onthaald op luid en lang applaus van het publiek.
Na de bijeenkomst ben ik dan rap naar huis gegaan om de persconferentie van de president te horen. De man heeft helaas helemaal geen charisma, maar bon.
Hij gaf toe dat er verschillende gewapende aanvallen waren geweest op verschillende plaatsen in de hoofdstad op buschauffeurs en dat er 3 doden waren geteld. Ook was er een politiepatrouille aangevallen waarbij één politieagent was gewond geraakt. Hij benadrukte dat de geruchtenstroom over geweld, aanvallen enz net tot doel hadden om een angstpsychose te ontketenen en op die manier het land te destabiliseren. Hij sprak van een duidelijke psychologische oorlog en destabilisatie plan georkestreerd door de georganiseerde misdaad.
Voor alle duidelijkheid: heel veel Guatemalteken gebruiken het openbaar vervoer om naar en van hun werk te gaan. Dus bloedige aanvallen op de buschauffeurs treft onmiddellijk een groot deel van de bewoners van de hoofdstad en werkt makkelijk een algemene angstpsychose in de hand.
Maar waarom net vandaag die golf van geweld? Vraag ik me af.
Heeft het te maken met de het nieuwe Veiligheidplan dat dezer dagen door het congres moet worden goedgekeurd?
Of met de nieuwe wapenwet die vandaag grotendeels werd goedgekeurd door het congres? Of met de voorstelling van het rapport over de politiearchieven?
Of met de eis van de regering om de militaire archieven en met name 4 militaire strategische plannen uitgevoerd ten tijde van de militaire dictaturen over te dragen aan het openbaar ministerie?
Het mag duidelijk zijn dat alles met elkaar te maken heeft en dat er nu openlijk een machtstrijd aan de gang is: een sterk schaakspel waarbij elke zet wel overwogen wordt. De spanning hoog houden is net de bedoeling.
In elk geval, de president gaat niet in op de vraag van de oppositie, Partido Patriota, om de noodtoestand af te kondigen. Dat zou volgens hem net in de val trappen zijn van de georganiseerde misdaad. Goed om weten: ex generaal Otto Perez Molina was de gewaagde tegenstrever van de huidige president tijdens de presidentsverkiezingen van 2007. En tijdens het gewapend conflict was hij directeur van de militaire intelligentie….
In elk geval heeft Colom reeds beloofd dat het leger uit hun kazernes zal komen om weer orde op zaken te stellen in verschillende wijken van de hoofdstad ….
Ik ben benieuwd welk verhaal de pers morgen zal brengen, want de president heeft nog maar onlangs een paar keer geklaagd dat de pers niet de juiste informatie geeft ivm zijn beleid en zelfs bepaalde acties van de regering totaal negeert. Een voorbeeld hiervan is de publieke erkenning van de president dat er wel degelijk een genocide heeft plaats gevonden tijdens de oorlog.
Zo, het was een bewogen dagje voor de hoofdstad. Uit angst hebben veel winkeliers de deuren van hun winkels vroeger gesloten en zijn vele mensen ook vroeger huiswaarts getrokken. Velen mensen hebben de angst en de chaos vandaag mee naar huis genomen.
Gans deze toestand doet me denken aan de angstpsychose die heerste in België naar aanleiding van de raids door de Bende Van Nijvel. Ik was toen zelf nog een kleine ukkepuk, maar als jonge criminologe heb ik steeds gedroomd om het mysterie van de Bende mee op te lossen. In elk geval geloof ik wel in de hypothese dat achter Bende extreem-rechtse groep(en) zat(en) die net via die ‘blinde moordpartijen op onschuldige burgers’ de bevolking wilde aanzetten om interventie van een harde hand te eisen en zo het land om te kunnen vormen naar een echte politiestaat. Wie die Bende écht was en wat hun échte doelen waren, zullen we waarschijnlijk nooit meer te weten komen.
Hoe het verder in Guatemala zal verlopen … solo Dios lo sabe …
Om met de wijze woorden van Alfonso Huet af te ronden: in Guatemala hoef je niet naar de cinema te gaan om wat spanning mee te maken!
Slaapwel,
Knuffels,
Lieselotte
Geen opmerkingen:
Een reactie posten