Beter laat dan nooit: laatste webpost van 2007

Hola Amig@s,

Op de valreep van dit jaar wil ik nog kort verslag uitbrengen van mijn laatste bezoek aan Guatemala dit jaar.
Toen ik op 2 oktober in Guatemala hoofdstad het vliegtuig opstapte om naar België terug te keren na 15 maanden veldonderzoek wist ik nog niet ik al dan niet zou terugkeren vóór het einde van dit jaar.

Ik was nl een maandje langer in Guatemala gebleven om mijn bijdrage (een hoofdstuk van 30 pag) aan het allereerste rapport over de werking van het Nationale Herstelprogramma af te werken. Bij mijn vertrek had de Duitse coöperatie (de opdrachtgevers van mijn bijdrage) me beloofd dat ze me zouden uitnodigen voor de officiële publieke voorstelling van het rapport.
Foto: Vredesmonumentje in het Nationaal Paleis

Maar diegene die mijn weblog hebben gelezen, weten reeds dat je in Guatemala nooit weet…
En zo lieten ze me op dinsdagavond 13 nov. weten dat ik twee dagen later, donderdag 15 nov. op het vliegtuig richting Guatemala moest zitten!
Mijn flexibiliteit werd nog maar eens op de proef gesteld! Het zou een speed-bezoek worden, van donderdag tem de woensdag van de week erop.

Op maandag 19 nov. werd het eerste rapport over het Nationala Herstelprogramma in het Nationale Paleis officieel voorgesteld aan de huidige vice-president Eduardo Stein en aan vertegenwoordigers van het diplomatieke korps, mensenrechtenorganisaties, slachtofferorganisaties, …
Als mede-auteur moest ik daar ook zijn, maar ik was ook in het gezeldschap van enkele goede bekenden!

Op de foto hiernaast zie je vijf vertegenwoordigers van de regio Nimlahakok (vlnr): don Herminio, don Otto, don Juan, don Santiago en zijn dochter Gloria. Tegen al mijn verwachtingen in had het Nationale Herstelprogramma en de Duitse coöperatie hun belofte nagekomen om don Santiago van Sahakok uit te nodigen voor de officiële presentatie van het boek. Eind september had ik Santiago reeds in naam van de Duitse coöperatie uitgenodigd voor deze officiële activiteit, hoewel er toen nog geen datum bekend was. Deze uitnodiging kwam er nadat Jorge Alvarado (verantwoordelijke voor de uitgave van het rapport) en ikzelf luidop hadden gedroomd dat iemand als Santiago aanwezig zou moeten zijn op die belangrijke dag.

Het persoonlijke verhaal van Santiago is zo aangrijpend en zo veelzeggend over de huidige werking van dit Herstelprogramma dat zijn stem fysiek tot in de hoofdstad moest geraken. Santiago en zijn gezin hebben, zoals vele anderen in Alta Verapaz, zwaar geleden tijdens de burgeroorlog en overleefden, op de vlucht voor het leger, enkele jaren in de bergen in zeer moeilijke omstandigheden .

Tijdens die jaren in de bergen heeft Santiago zijn vader, zijn moeder, zijn broer en zijn zus verloren. Zij zijn niet gestorven door kogels van het leger, maar door ontbering in de bergen. Hij, als overlevende, kan echter geen aanspraak maken op de financiële schadeloosstelling die het herstelprogramma nu geeft aan de slachtoffers, omdat de huidige procedure enkel slachtoffers toelaat die door kogels zijn gestorven. Hij is zeker niet de enige in dit geval.

Santiago heeft echter 2 jaar moeten wachten vooraleer het lokale bureau van het Nationale herstelprogramma hem dit slechte nieuws bracht. Terwijl ze hem dit onmiddellijk bij de aanvraag hadden kunnen vertellen.
Voor de q’eqchi’e overlevenden is het enorm moeilijk te begrijpen waarom de overheid het onderscheid maakt tussen slachtoffers door de kogel en slachtoffers door honger, ontbering, uitputting… Zijn aanwezigheid is dan ook een statement!

En daar zat ik dan met de vijf q’eqchi’es, die trouwens ook mijn informanten zijn geweest tijdens mijn veldwerk, op de eerste rij van de officiële plechtigheid. Nadat enkele hooggeplaatsten, waaronder de huidige Vice President, de Duitse ambassadeur en de vertegenwoordiger van de VN hun woordje hadden gezegd, werd de Roos van de Vrede gewisseld.

Foto: Martin Arrevalo, Directeur van het Nationaal Herstelprogramma aan het woord

Ter herinnering van het ondertekenen van de Vredesakkoorden – gisteren 11 jaar geleden! – werd er in het Nationale Paleis een monumentje gebouwd: twee handen met daarin een roos. Die dag werd de ‘Wissel van de Roos’ uitgevoerd door don Santiago en zijn dochter Gloria. Eerst beschreef een dame voor het grote publiek het levensverhaal van de catechist en leider Santiago en de regio waarvan hij komt.
Bij het aanhoren van het verhaal (waarvan een stukje onverwachts uit mijn hoofdstuk kwam) overmeesterden de koude rillingen mijn lichaam. Onder ruime persbelangstelling wisselden dan Santiago en zijn dochter de roos. Hoewel je het niet kon aflezen van het gezicht van Santiago wist ik dat dit een heel belangrijk en emotioneel moment voor hem was.

Ik had aan Santiago beloofd om dit moment op foto vast te leggen, maar ik was zo geëmotioneerd dat het me heel wat moeite kostte om enkele deftige fotos te nemen.
Tijdens de wissel van de roos zag ik alle gezichten van mijn informanten voor mijn ogen voorbij flitsen. Allemaal waardige mensen die zoveel geleden hebben en die de pijn voor de rest van hun leven in het hart meedragen. Tijdens de vaak emotioneel beladen interviews kon ik meestal me goed concentreren op de gedachten en de ideeën die ze met me deelden… maar die dag werd het me toch ook wat te veel…


Daar stond Santiago dan… in de hoofdstad, aan de zijde van Rosalina Tuyuc (presidente van de Nationale Herstelcommissie), het publiek recht in de ogen kijkend en zijn emoties in de hand houden, … als een echte leider.








Na de Wissel van de Roos, werden de overledenen en de voorouders aangeroepen in de vier cardinale punten met een carracol.














Na de ceremonie kwam Eduardo Stein, de huidige vice-president, de hand schudden van Gloria en Santiago.
Wie had dat ooit gedacht?! Dat het verhaal van de q’eqchi’e slachtoffers en overlevenden, van het kruis in Sahakok, van het lijden van de regio van Nimlahakok ooit nog in het hart van de hoofdstad zou geraken!

Diezelfde ochtend, vóór de officiële plechtigheid, had de delegatie van Nimlahakok een privé-onderhoud met Rosalina Tuyuc, de presidente van de Nationale Herstelcommissie.

De problemen van Santiago en vele andere slachtoffers waren haar reeds ter ore gekomen en ze kon ons mededelen dat de Commissie net 20 dagen geleden had beslist dat ook slachtoffers die intern verplaatst zijn geweest (vaak in de berg ingevlucht) nu ook kunnen rekenen op een financiële schadevergoeding!!!



Waarschijnlijk zou Santiago en anderen nog vóór het einde van deze legislatuur (halverwege januari 2008) nog uitbetaald worden!

Als dat geen goed nieuws!







Foto: Rosalina Tuyuc met het eerste rapport over de Nationale Herstelprogramma















De delegatie na de plechtigheid buiten op het Parque Central en vóór het Nationale Paleis.






















Na het officiële gedeelte heb ik samen met de Q'eqchi' delegatie en Jorge naar de kathedraal van de hoofdstad bezocht. In de pilaren, aan de buitenkant van de kathedraal, zijn namelijk alle namen van de slachtoffers van de burgeroorlog verzameld door de waarheidscommissie van de Katholieke Kerk gegrift. Ook de namen van slachtoffers van de regio van Nimlahakok zouden erop moeten staan.

Na wat zoeken hebben we de namen van de familieleden van Santiago Chen gevonden.

De Duitse Cooperatie had niet enkel mijn ticket betaald omdat ik aanwezig zou zijn op de officiële voorstelling van het rapport, maar ook omdat ik deel zou nemen aan een nationaal forum over herstel en verzoening dat op dinsdag 20 nov. werd georganiseerd. Alle deelnemers waren buitenlandse experten op het gebied van herstel en verzoening. Ik was natuurlijk de jongste en de enige niet-spaanstalige!

Aan mij werd gevraagd een lezing te geven van 20 min. over mijn hoofdstuk! ... in het spaans natuurlijk!

Pffff ... ik denk dat elke onderzoeker zijn eerste lezing ooit op een congres of een seminarie zich nog glashelder herinnert. Wel, ik zal die lezing nooit gauw vergeten. Ik werd waarlijks voor de leeuwen gegooid: 20 min. in het spaans voor een publiek van zo'n 250 mensen!!

Alweer een grens verlegd ...

Na een emotioneel afscheid van de vijf q'eqchi'es stapte ik moe, maar zeer tevreden de woensdagochtend alweer het vliegtuig op.

Voila, dit is mijn 55ste webpost en dan ook mijn laatste voor dit jaar.

Ook in 2008 zal ik mijn webstek bijhouden met mijn avonturen in Guatemala.
In februari ga ik voor twee weken terug en na Pasen heb ik een onderzoeksverblijf van ongeveer zes weken voorzien. Maar daarvoor later meer.

Op de vooravond van het nieuwe jaar wens ik jullie alvast een goed eindejaarsfeest en een 2008 vol vriendschap, liefde, warmte en mooie momenten!

Fuerte abrazo of stevig knuffel

Lieselotte