De bedoeling van dit onderzoeksverblijf van zes weken is om bepaalde verkregen inzichten rond gerechtigheid en verzoening verder uit te diepen. Die weken ga ik hoofdzakelijk doorbrengen in Salacuim. Dit dorp ligt ongeveer 45 min verder dan Sahakok en in totaal op zo’n 3 uur rijden van Cobán. Salacuim bestaat uit een totale mix van slachtoffers van zowel leger als van de guerrilla, ex-burgerwachten en ex-militairen. En het zijn allemaal q’eqchi’es. Dus, voor mij een zeer interessante onderzoeksomgeving, maar je weet natuurlijk nooit of de mensen bereid zullen zijn om mee te werken. Daarom ben ik in februari reeds op ‘prospectie’ gegaan en met Abelino, belangrijke vertrouwenspersoon afspraken gemaakt ivm mijn onderzoek.
Vorige week verbleef ik reeds 3 dagen in Salacuim en heb ik samen met mijn vertaalster Marta reeds een groep van zes ouderlingen geïnterviewd.
In wat volgt probeer ik enkele ervaringen neer te pennen:
Saholom
Zo heet het dorpje, op een half uurtje rijden van Salacuim, waar Abelino met zijn gezin woont. Vorige week en ook deze week zal ik daar samen met Marta verblijven. Een groepsfoto van het ganse gezin heb ik nog niet, maar die komt wel! Abelino en zijn vrouw Olivia hebben samen 7 kinderen, 2 zonen en vier dochters. Alle namen van de dochters eindigen op “a” en er is zelfs een naamgenote van mijn moeder Hilda. De jongste spruit is 9 maanden en de oudste … dat weet ik niet, maar Hilda heeft reeds zelf twee kindjes. Een bonte bende dus.
Abelino is gemeenteambtenaar en werkt rond bosbeheer. Iemand die een boom op zijn privé-terrein wil omkappen, moet daarvoor bij Abelino eerst officieel toestemming vragen! Vrouw Olivia heeft een winkeltje en een eethuisje. Het huis ligt aan de straat, maar dankzij mijn oordoppen heb ik daar niet zo’n last van.
In vergelijking met mijn verblijven in andere dorpen de afgelopen twee jaar, kunnen we in het huis van Abelino en Olivia genieten van veel luxe. Marta en ik kunnen beschikken over een afgeschermde ruimte waarin twee bedden staan (lees planken). Er is steeds stromend water, want ze hebben een waterreservoir. Ze hebben zelfs een douche!! Jawel. Vorig jaar hebben ze met cementblokken een soort ‘hut’ gebouwd en er een kraan aan de wand geïnstalleerd. Om een douche-gevoel te creeren, monteerden ze een leeg plastieken cola-flesje van 600ml met enkele gaten horizontaal aan de kraan. Rondom je kijk best niet al te goed: er kruipt vanalles rond en er ligt vanalles op de grond (afvalresten en een kapotte sandaal). Maar goed, het is er snikheet en een supersnelle koude douche kan wonderen doen!Er is elektriciteit en dus licht (s’ avonds geen kaarsen meer!) en een televisie, met meer sneeuw dan wat anders.
Het eten is er voortreffelijk. Ik heb nog maar één keer bonen voorgeschoteld gekregen. De laatste avond hebben ze zelfs 2 kippen geslacht en een heerlijke caldo de gallina (kippensoep) gemaakt.We zijn met ons gat in de boter gevallen!
En dan heb ik nog de vriendelijkheid, gastvrijheid en de interessante gesprekken met Abelino nog niet vermeld.
Momenteel is het snikheet in Salacuim en omstreken, zowel overdag als 's nachts. Zoals steeds in die gebieden kruipt er vanalles en nog wat rond dat ik liever niet zou willen tegenkomen: scorpioenen, gamma aan spinnen en slangen, ...
Vorige week heeft de schoonzoon van Abelino een dikke, grote slang in de 'tuin' gevonden. Leuk om weten! Pffff.
Als je straat oversteekt en een wegje door het dorp neemt, kom je uit op de prachtige brede rivier Chixoj. Deze rivier maakt de natuurlijke scheiding tussen Alta Verapaz en het departement El Quiché.Dit is pas pure luxe! ’S Ochtends is dit hier een privé-bad. In de namiddag komen alle jonge gasten (snotters van 4-5 jaar tot ado’s) uit dorp hier zich vermaken, terwijl hun oudere zussen de was doen.
Vorige donderdag hadden we pas een groepsinterview om 14u , dus hebben we ons eerst uitgebreid gewassen in de rivier en dan samen met Feliza en Sara een tochtje op de lancha gemaakt naar een naburig eilandje in de rivier.
Vandaag zondag heb ik dan toch ook op de markt in Cobán aangepaste onderkledij gekocht, zodat ik zonder al te veel op te vallen en te shockeren mij ook kan wassen in de rivier. Blote, bleke vrouwenbillen zijn ze daar niet echt gewoon om te zien.
Transport
Op de weg tussen Sahalom en Salacuim rijden er wel microbussen, maar die passeren ’s ochtends vrij vroeg: tussen 3u en 6u. Als je dus om 8u op je werk wil zijn in Salacuim, moet al van 7u30 aan de kant van de weg staan wachten en hopen dat er iets op vier wielen passeert dat jou een lift wil geven.
En zo gebeurde het dat we woensdag, na reeds een uur wachten, op de laadbak van een pick-up moesten springen die volzat met … gewapende soldaten! Echt op mijn gemak voelde ik me niet, maar ja, we waren al een half uur té laat.
Vorige vrijdag wou ik vroeg in Cobán aankomen en Abelino had ons verzekerd dat er rond 5u een min of meer lege microbus passeerde. Rond 4u30 stonden we dus op, maar er kwam maar geen microbus af. Enfin, om 4u30 was er net één voorbij gereden, maar die zat al afgeladen vol. Plots reed er een chique pickup met dubbele cabine (dus een met passagierzetels) voorbij en stopte voor het huis. Er stonden al mensen in de laadbak en blijkbaar was er nog plaats op de passagierzetels. Ze reden richting Cobán. Wat hadden we geluk! Het was de eerste keer dat ik die lange tocht in een comfortabele auto deed (lees: standaard comfort in België) en de kostprijs lag zelfs lager dan een rit met een stampvolle, hobbelende microbus.
Zo zie je maar. Je moet hier nemen wat er passeert!
Onderzoek in Salacuim
De voorbije twee jaar heb ik steeds tijdens mijn bezoeken aan de dorpen een laag profiel aangehouden. Hiermee bedoel ik, dat ik de reden van mijn aanwezigheid niet aan de grote klok hing. Wanneer mensen, die niet aan de groepsinterviews deelnamen, polsten naar het doel van mijn bezoek gaf ik hen wel de nodige uitleg.
Hier in Salacuim ligt dit ongewild ietsje anders. Abelino werkt voor de gemeente en zijn kantoor bevindt zich in het zelfde gebouwtje als dat van de regionale burgemeester en van de COCODE – 2de niveau (een lokale officiële autoriteit). De regionale burgemeester had ik reeds in februari in Cobán ontmoet en hij was dus op de hoogte van mijn komst en de reden van mijn verblijf. Wanneer Marta en ik vorige dinsdagmiddag arriveerden in Salacuim was de vergadering van de lokale officiële autoriteiten net gedaan. De regionale burgemeester maakte er natuurlijk gebruik van om mij aan iedereen voor te stellen en lichtte ook onmiddellijk de reden van mijn komst toe. Voila, in één keer wist iedereen dat ik met ouderlingen, ex-burgerwachten en weduwes over de oorlog kwam spreken.
Daar ging mijn “low profile” houding!
De dag erop, de woensdag, hadden we enkele uurtjes vrij en stelde de regionale burgermeester voor om een bezoekje te brengen aan de grootste van de drie scholen in het dorp. We werden er vriendelijk ontvangen door de onderdirecteur en ook daar moest ik de nodige uitleg geven over mijn onderzoek. De jonge gast was heel geïnteresseerd en ik had de indruk dat hij – in tegenstelling tot vele andere van zijn generatie- toch al wat gelezen had over de burgeroorlog. Aangezien zijn school ook een twee-talige (Q’eqchi’ – Spaans) rurale school is, legde ik hem uit dat we educatief materiaal over de burgeroorlog aan het maken zijn en dat normaal gezien zijn school ook een pakket zal krijgen. Daar was die kerel wild enthousiast over en nodigde me zelfs uit om ergens in de toekomst om aan de hand van de affiches les te geven aan de kinderen over mijn onderzoek.
Daarop nodigde de kerel mij uit om de school en de verschillende klassen te leren kennen. Dat leek me op het eerste zicht een fijn idee.
Die gast heeft me dus in alle klassen voorgesteld als “een onderzoekster uit België die hier enkele weken zal verblijven om jullie ouders en grootouders te interviewen over het gewapende conflict van de jaren ‘80. En in de nabije toekomst zullen we ook educatief materiaal in het q’eqchi’ krijgen over de burgeroorlog”. Daar stond ik dus. Men verwachtte van mij dan ook enkele woorden. In totaal heeft de school rond de 400 leerlingen en 15 leerkrachten. In die voormiddag heb ik ongeveer de helft van het leerlingenaantal gezien.
Nu was mijn “low-profile” houding hélemaal om zeep!
Anders dan in de dorpen waar ik tot nog toe heb gewerkt, is de kennis van het spaans redelijk goed. Zo begonnen er tijdens mijn groepsinterview met de ouderlingen, enkele van hen in het spaans (de één al beter dan de andere) te antwoorden. Dus, opletten wat ik zeg in het spaans!
Zoals reeds beschreven, zijn alle betrokken partijen van de burgeroorlog aanwezig in Salacuim. En zo moest ik tijdens mijn eerste groepsinterview plots vaststellen dat er bij de zes ouderlingen welgeteld één ex-guerrillero zat, al de rest waren ex-burgerwachten.
Neen hoor, de andere vijf waren niet van plan om die man te lynchen!
Van enkele van die burgerwachten had het leger ook hun huizen plat gebrand en één enkele ex-burgerwacht had zelfs twee zonen verloren tijdens de burgeroorlog.
Grijs, zwart, wit….kleur?
Tijdens de interviews dezer dagen zullen er vast enkele vastgeroeste ideeën ‘over de oorlog’ en over ‘het samenleven-nu’ doorprikt worden. De invalshoek: insider of outsider zienswijze ‘over de oorlog’ en over ‘het samenleven-nu’, daar draait het allemaal om.
Ik ben benieuwd!
Komende week heb ik alvast een zeer drukke agenda:
* Maandag:
-tegen de middag afreizen naar Salacuim
* Dinsdag:
- in de voormiddag een groepsinterview met ouderlingen die wat ver van het centrum van Salacuim wonen
- In de namiddag vervoer zoeken naar Sahakok
- ’S avonds en ’s nachts: nacht- en gebedswake voor overleden vader Santiago
* Woensdag:
- begrafenis resten vader Santiago
- wachten op een lift naar Salacuim
*Donderdag:
- in de voormiddag een groepsinterview met ex-burgerwachten
- in de namiddag opnieuw een groepsinterview met dezelfde ouderlingen van vorige week
*Vrijdag:
- in de voormiddag een groepsinterview met oorlogsweduwes (zowel van de kant van het leger als de kant van de guerrilla – op voorstel van Abelino)
- om 12u: microbus naar Cobán
Geen opmerkingen:
Een reactie posten