Chan Xaawil ... Maya Q'eqchi' voor: 'hoe zie jij de wereld?'. Tussen 2006 en 2010 schreef ik over mijn veldwerkervaringen bij Maya Q'eqchi' overlevenden van de 36 jarige burgeroorlog in Guatemala.
Nu woon ik in Ecuador en werk ik voor de Verenigde Naties.
Een andere wereld ... dus andere verhalen...

-All pics copyright L.Viaene -



maandag, april 09, 2007

De Guatemalteekse draad ...


De Guatemalteekse draad weer oppikken

Maandag 26 maart kwam ik na een goeie 18 uur vliegen verspreid over 3 verschillende vliegtuigen weer aan in Guatemala. De Guatemalteekse draad weer oppakken was vrij makkelijk … de eerste week in het land, de hoofdstad, was representatief voor de vorige 8 maanden: onverwachte gebeurtenissen, toffe ontmoetingen en soms een chaotisch leven. Ik kon opnieuw genieten van de gastvrijheid van Nadine en met haar kon ik weer van gedachten wisselen over mijn onderzoek. Iets waar ik steeds weer van op kijk is de enthousiaste medewerking van iedereen die ik hier ontmoet: de directeur van de Asociación de Antropologos Forense de Guatemala (Associatie van de forensisch antropologen van Guatemala) overhandigde me zonder problemen enkele pakkende foto’s van opgravingen die zij hebben verricht in de Q’eqchi’ regio. Foto’s die ik deze zaterdag ga tonen aan de groep van Fons, want met hen ga ik een visuele/versie maken van het boek dat Fons samen met hen heeft geschreven over het leven in de bergen van 20 verschillende gemeenschappen tijdens de burgeroorlog.




Carlos Fredy Ochoa, een senior Guatemalteekse onderzoeker, had me reeds voor mijn vertrek naar België zijn diensten aangeboden bij het etnolinguïstisch onderzoek. Een hulp die goud waard is! En dan te weten dat binnen de Belgische academische wereld het eilanddenken – en handelen schering en inslag is … pfff … iets waarvan ik het op mijn heupen krijg! De Latino-onderzoekers waarmee ik totnogtoe in contact ben gekomen hebben duidelijk een andere mentaliteit.


Tijdens de dagen in de hoofdstad zijn we samen een goeie Guatemalteekse koffie gaan drinken en zo werd door hem uitgenodigd om samen naar de derde Continentale Topontmoeting van Inheemse Volkeren en Nationaliteiten van Abya Ayala te gaan. De internationale meeting die vier dagen duurde en wij gingen die voorlaatste dag eens polshoogte nemen.

Het leuke was dat die meeting doorging aan de Maya ruïnes van Iximché (bij Tecpan), waaraan Bush nog maar net een goeie week ervoor ook bezoek had gebracht. Na het bezoek van Bush werden de Maya ruïnes ritueel gereinigd door enkele Maya spirituele gidsen. Zijn bezoek aan het land had toch wel wat tegenwind, vooral vanuit de inheemse bevolking die hem voor moordenaar en genocidair uitscholden. En reiniging was dus wel op zijn plaats.

Die dag dat wij er waren, samen met een goeie 1000 anderen, waren het vooral plenaire sessies. De inhoudelijk subgroepen waren al voorbij. Op zich was ik wel wat teleurgesteld: er werd veel in de ‘lucht’ gebabbeld, in die zin dat iedereen verkondigde dat er van alles moest veranderen in het continent … maar geen één gaf duidelijke en concrete voorstellen rond het ‘hoe’.
Op een bepaald moment kreeg elk land, en dat waren er zo’n 24, 3 minuten de tijd om concrete suggesties te doen voor de eindtekst van de internationale meeting en het grappige was dat het aantal fotografen toenam naarmate de vertegenwoordiger die het woord nam uitgesproken inheemse kledij droeg. De Ashanika (bruin katoenen kleed en een kroon met een grote pluim) uit Peru oogstte veel succes bij de fotografen!


Dat tafereel bevestigde voor mij het stereotiep dat leeft bij de buitenwereld: inheemsen zijn van die mensen die écht nog in van die traditionele kleren rondlopen… mensen die moedwillig de moderniteit aan zich voorbij hebben laten gaan ... en dus een obstakel vormen voor de ontwikkeling van het eigen land. Tja …


De vrijdag vertrok ik weer richting Cobán en de 5 uur durende rit gaf me een aangenaam gevoel. Het gevoel dat ik weer ‘thuis’ kwam. En zoals ik had gehoopt, lag mijn appartementje er mooi en vredig bij. Doña Christina had goed haar werk gedaan en ik hoorde van de buur dat Mario elke dag was komen werken. Iedereen die ik hier in Guatemala kende, had zich zorgen gemaakt over het feit dat ik twee mensen in mijn huis liet terwijl ik zelf al die tijd afwezig was. Soms moet en mag je ook wel eens vertrouwen hebben in je medemens ….

Ik heb wel pech!
Jammer genoeg heeft de gemeente twee weken geleden beslist om de rijrichting van de urbane bussen te veranderen en nu rijden ze allemaal door mijn straat. Ik had al vaak het gevoel dat - door het enkel glas en de slechte isolatie - de straat door mijn appartement liep, nu heb ik soms het gevoel dat ik overreden word! Maar bon, dat zal ik wel gewend worden zeker?

En de week erop, namelijk heilige week beloofde ook al niet veel goeds. Doordat ik in de Avenida del Calvario woon zullen er met schering en inslag Jesusen en Maria’s passeren met de nodige bombastische processiemuziek.
Maar daarover meer een dezer.

Ondertussen heb ik mezelf noodgedwongen tot Hightech-specialiste moeten omvormen. Digitale opnameapparatuur – van foto, film tot audio – kent geen geheimen meer voor me. Tijdens de ceremonies van november had Eva gefilmd, maar ik kreeg dat filmpje maar niet overzet op mijn computer. Gelukkig wist iemand in de Fnac raadt en zo staat na wat gefoefel dat filmpje op mijn computer. Maar bij mijn aankomst werd ik geconfronteerd met een virus op de computer van Mario. Door met zijn usb-stick naar een internetcafé te gaan om de documenten naar mij door te mailen, had een virus die tweede computer geïnfecteerd. Alle documenten waren geïnfecteerd – dus ook al zijn werk van de maand dat ik afwezig was – en die verdwenen soms en doken dan weer op op een andere plaats. Na veel omwegen heb ik de documenten kunnen recuperen! Oeefff… En zo weet ik ook weer hoe verschillende virusscanners werken!

Een mens leert altijd bij hé.

Ik probeer morgen nog de foto’s van de Santa Semana op mijn weblog te plaatsen, want anders vertel ik letterlijk vijgen na Pasen
Ciao Ciao

Lieselotte

zaterdag, april 07, 2007

Toerist in eigen land

Toerist in eigen land. Je moet het maar doen hé!

Na 8 maanden Guatemala was ik wel aan wat België toe.

De aankomst in Brussel en het weerzien van mijn ouders verliep minder emotioneel dan ik had verwacht. Maar ja, daar zit skype wel voor iets tussen. Doordat we nu - ook al zit je aan de andere kant van de wereld - met gelijk wie gratis kunt communiceren én met live-beelden, tja dan ben je constant mee met de laatste nieuwtjes en gebeurtenissen. Zoveel nieuws hadden we mekaar dus niet echt meer te vertellen. Mijn terugkomst van vier maanden Peru (waar we nog geen skype hadden) was veel emotioneler.

In den ouden tijd was dat wel anders!! Bernard, die zeven jaar met zijn gezin in Salacium (Alta Verapaz) woonde eind de jaren tachtig, vertelde me ooit eens dat zij maar drie maal hadden gebeld met het thuisfront tijdens de eerste drie jaar van hun verblijf (klopt toch hé Bernard?). Toen was er nog geen weg tussen Salacuim en Cobán en bellen naar Europa kostte toen stukken van mensen. Brieven schrijven was toen het grote communicatiemiddel.




De kadootjes vielen goed in de smaak. Luna voelde zich al helemaal een Q'eqchi' met haar corte en haar huipil.















Ik was vrij rap aangepast aan België, maar met haar weerkuren had ik het wel wat moeilijk: warme lentezon, regen, sneeuw, hagel, berekoude, .... België op zijn best dus!


Die maand was écht super en is natuurlijk voorbij gevlogen! Ik heb weer mijn batterijen volgeladen voor de volgende vier maanden.

Eens goed bijkeuvelen met de vriendinnen Iris, Liesbet, Karen, Fanny en Marcella en de collega's Eva, Martine en Christophe; op café gaan; naar de film zien; een dagje fietsen (jawel) in het Antwerpse; de gazet op mijn gemak lezen en zo me weer ge -up-date over de toestand van België en de wereld; de oma's bezocht; lekker getafeld bij mammi en papi; met Stefaan en Stijn hun reis naar Guatemala voorbereid; nog eens geproefd van goeie keuken van tante Ann; ...


Ik ben in elk geval nog nooit zoveel gaan uiteten op een maand tijd. En die Belgisch/Franse keuken smaakte me verrukkelijk! En tijdens die maand heb ik ook nog eens het ganse vlaamse land doorkruist. Ik heb alle vlaamse provincies aangedaan behalve Limburg. Dikkebus, Ieper, Heestert, Gent, Gentbrugge, Antwerpen stad, Zwijndrecht, Ruppelmonde, Brussel stad, Jette, Schaerbeek, Herent, Olen ....

Hieronder enkele sfeerfoto's ... (natuurlijk heb ik van veel leuke momenten en wederzien geen foto's getrokken. Stom)


Tijdens mijn weekend bij Liesbet en George heb ik heerlijke garnaalkroketten gegeten (made by Liesbet) en samen pizza gemaakt! Met ons Iris zijn we ook eens heerlijk Belgisch gaan tafelen in een leuk restaurantje in Elsene.


















Tantine mocht natuurlijk niet ontbreken op het schoolfeest van haar metekind Luna. Haar eerste publieke optreden en in tegenstelling tot veel andere kleuters had madame geen moeite met het schudden van haar heupen!
En blijkbaar doen oude kinderklassiekers zoals 'Op een onbewoond eiland ...' het nog altijd goed.

































Ook bij Karen en Bart heb ik een heel leuk weekendje doorgebracht. Het was net heel mooi weer en daarvan hebben de dames natuurlijk van geprofiteerd om maar eventjes een tochtje van 40 km te fietsen.
'S avonds zijn we lekker gaan eten in een chique restaurant op het Zuid van Antwerpen. En daarna enen gaan drinken, waar ik tot schaamte van Karen en Bart persé enkele foto's wou nemen.





En onze Josaphat zetten juist zijn eerste stapjes ... wat is die op 8 maanden veel veranderd!

Op die maand tijd ben ik ook specialiste geworden van de nieuwd lentecollectie. Het shoppen naar zomerkleren en passende bikini's heb ik wel gehad voor een paar maanden!

Amig@s ... 't was leuk om jullie weer eens allemaal terug te zien!
Eeuh, ik heb ook wel gewerkt hé ... maar 't was niet zo simpel om de juiste structuur in de werktijd te krijgen... ik ben al meer gewend aan de Guatechaos dan gedacht! Ai ai, dat belooft voor september!
Besos Lieselotte




















Extremen: deltavliegen en psychosoc hulp aan slachtoffers

Ai ai, qué vergüenza! Ik sta hopeloos achter met mijn weblog!

Maar omdat ik jullie toch niet de mooie foto's wil onthouden, keer ik even terug in de tijd.

Twee maanden geleden om precies te zijn.

Toen had ik me zelf een weekendje Sepur beloofd. Een weekendje wat gaan uitzakken op de finca van Beto, Olivia en de kids. Lekker de warmte opzoeken en de prachtige omgeving.

En zoals dit hier steeds is, gebeuren er onverwachte dingen.


Beto heeft sinds enkele maanden een nieuw speeltje: een ultralight deltavliegtuigje. Daarmee gaat Beto naar zijn werk: de finca van zijn ouders. Met de jeep een half uurtje rijden (en twee rivieren oversteken), met de delta: 10 min. Tja ...


Ik kwam in Constancia rond de middag toe. Samen gingen we de rijstvelden inspecteren en tegen een uur of vier, wanneer de wind wat gaan liggen was, vlogen we naar Sepur. In principe heeft Beto nog niet genoeg vlieguren met de delta om mij mee te nemen .... maar ja ... Hij heeft wel al 300 vlieguren met het vliegtuigje van zijn vader ... dus ... En zo'n kans laat je niet liggen hé.


Het was fantastisch!! Zálig uitzicht op de Pollochicvallei .... de vallei gelegen tussen twee sierra's. We konden zelfs het meer van Izabal zien liggen. En meer dan 40 foto's genomen!


Geniet maar mee , zou ik zeggen ....















































Finca Sepur vanuit de lucht. Het is nog maar sinds een klein jaar dat Beto, Oliva en de kinderen electriciteit hebben in hun woning. Dus nog maar sinds een jaartje: frigo, muziek, licht en als de satellietverbinding werkt, hebben ze soms ook internet. Het is dus niet allemaal pure luxe hé!














Maar zoals ik met mijn titel van dit stukje wou duidelijk maken: ik beweeg me hier constant tussen extremen. Een week na mijn verblijf in Sepur (deltavliegen, paardrijden, chillen, ...), nam ik deel aan het eerste internationale congres over psychosociale hulpverlening tijdens opgravingen en verdwijningen.

Het congres van vier dagen ging door in de koloniale stad Antigua en we waren met zo'n 100 deelnemers die samen zo'n 30 verschillende landen vertegenwoordigden. Namibië, Thailand, Peru, Zimbabwe, Chile, Argentinië, Spanje, ...

De openingssessie werd voorgezeten door onder meer Rosalina Tuyuc (hoofd van het Nationale Herstelplan), Andres Kompas (Vertegenwoordiger van het Hoog Commissariaat van de Mensenrechten van de VN), Jesus Tecú (overlevende van de massamoord in Rio Negro) en het hoofd van ECAP.


Het was een vrij interessant congres dat eingelijk als einddoelstelling had om internationale standaarden uit te werken aangaande het pscyhosociale werk tijdens opgravingen en bij verdwijningen.
Een mooi initiatief was de mural of wandschilderij gemaakt door slachtoffers van het geweld van verschillende regio's. Na drie dagen tekenen en schilderen werd hun mural aan de deelnemers voorgesteld.

En zo werden we met z'n allen nog eens geconfronteerd met waarover het eingelijk deze vier dagen echt ging: het lijden, het verwerken en de wederopbouw.


De betekenis van de mural werd uitgelegd door de artiesten.
Een inheemse vrouw gaf met een bibberende stem en tranen in de ogen uitleg over wat er hen was overkomen tijdens de burgeroorlog.

Dorpen aangevallen en in brand gestoken; vrouwen & kinderen & ouderlingen vermoord; bombardementen op de vluchtelingen in de bergen; vernietiging van de milpa's; vernietiging van de natuur; vervuilen van de rivieren; massagraven; ....
Een jonge gast die het conflict nooit heeft meegemaakt, maar de gruwelverhalen heeft gehoord van zijn familie, gaf de uitleg over het stuk van de mural die hun leven na de vredeakkorden uitbeeldt.
Heel mooi initiatief!

woensdag, februari 14, 2007

Onderzoeksequipe

Een fotooke van mijn 'onderzoeksequipe': Mario schrijft de Q'eqchi' interviews uit en maakt de vertaling naar het Spaans; Diana is verantwoordelijk voor de transcriptie van de Spaanse interviews en ikke 'onderzoekshoofd' (hi)
Zo. Velen zijn vast nieuwsgierig hoe het nu eigenlijk loopt met dat onderzoek van mij …. De reden waarvoor ik eigenlijk in Guatemala ben?!
Wel, eigenlijk vrij goed! De eerste twee maanden van mijn verblijf heb ik nodig gehad om 1001 praktische dingen geregeld te krijgen: huisvesting, aankoop inboedel, visum, doos met wetenschappelijke boeken opgestuurd door de unief door de douane krijgen, kennismaking masteropleiding hoofdstad, wegwijs geraken in Cobán, … De maanden erna heb ik me verdiept in het Q’eqchi’, deelgenomen aan twee heel interessante congressen in Mexico en Guatemala hoofdstad, een weekje gereisd met Karen en Bart, samen met mijn promotor Eva Brems in Chicoj Raxquix en Sahakok deelgenomen aan de activiteiten rond de voorstelling van de boeken over het collectieve geheugen van de slachtoffers van de burgeroorlog …. En dus geleidelijk aan heb ik de onderzoeksvragen verder uitgepuurd en verdiept. Halverwege december heeft het onderzoek, dat tot dan toe vooral in de denkfase bevond, de praktijkfase aangevat. Hiermee bedoel ik dat ik de verdieping van het onderzoek (verkregen door te lezen, mensen te interviewen en overleg te plegen met mijn promotor) heb omgezet naar de praktijk en dus bepaalde methodologische keuzes heb moeten maken om antwoorden te vinden op mijn onderzoeksvragen.
En zo ben ik gestart met een socio-linguïstische studie over de concepten/termen die worden gebruikt bij het thema van ‘hoe omgaan met een verleden van grove mensenrechtenschendingen’: bv justicia, reconciliación, reparación, verdad, memoria historica…. Om te zien of die concepten equivalenten hebben binnen de Q’eqchi’ taal/cultuur , maar ik wil ook de oefening omgekeerd doen: onderzoeken welke concepten, ideeën er binnen de Q’eqchi’ cosmovisie een rol spelen-hebben gespeeld tijdens het gewapend conflict en nu.


Diana en ik samen op uitstap naar Tactic op de zondag van El Señor de Esquipulas.


Dit onderzoek doe ik met 2 linguïsten, 2 spirituele gidsen, 2 oorlogsweduwes, 2 ouderligen, 2 of 3 pers die veel ervaring hebben met het werken met slachtoffers/teruggekeerde vluchtelingen en intern ontheemde slachtoffers.
Ik leg aan hen een lijst van Spaanse termen voor en bevraag hen in een individueel interview of een dubbel interview of er een Q’eqchi’ term of uitdrukking voor bestaat en hoe die begrepen wordt binnen de cultuur. De analyse van al deze interviews zal gebeuren tijdens de maand dat ik in België verblijf. Begin april organiseer ik dan een focusgroup ( workshop met alle informanten samen) om een aantal begrippen verder uit te spitten.
Omdat ik alle interviews opneem, heb ik enkele mensen in dienst genomen om deze audioversie om te zetten naar een geschreven versie.
Alleen al van de interviews met mijn informanten van deze specifieke studie heb ik ongeveer 17u opnames! En de twee linguïsten hebben daarenboven elk een rapport gemaakt van de vertaaloefening. Maar deze studie is natuurlijk niet mijn enige bezigheid, over rest later meer ….
Zoals dat hier de gewoonte is, heb ik sinds september ook iemand in dienst die mijn helpt met mijn huishouden. Christina komt twee maal per week mijn appartement kuisen en alles wat op orde zetten. Een aangename dame die net om de hoek woont. Zij kan het geld goed gebruiken en ik ben verlost van deze onaangename taak ...


6/7 en 8 februari zat ik samen met Manuel Paau (werkzaam bij Adici, tussenpersoon bij de stedenband van Herent met Coban en Cahabon, spirituele gids en sinds kort ook Chinam) in de regio van Nimlahakok (2 uurtjes rijden van Coban). Na zijn werk in de dorpen hebben we samen enkele inheemsen bevraagd over bepaalde kernconcepten uit de Q'eqchi' cultuur. Een heel interessante ervaring! Dankzij de vertrouwensrelatie die


Manuel heeft opgebouwd door zijn jaren werk met de mensen in de dorpen was het mogelijk om de zeer ingetogen Q'eqchi's te interviewen over toch wel delicate culturele thema's.

Manuel en ik in het plaatselijk restaurant van Sahakok. Tijdens die dagen waren er ook nog andere mensen van andere organisaties werkzaam in die regio. Wat best wel leuk was. Ik heb veel bijgeleerd over de verschillende soorten slangen die in de regio rondkruipen en welke anti-dosisen er al dan niet voor bestaan! En dat is genen zever hé! Met z'n allen gingen we met de pick-up naar Chinamoqoch en een jonge kerel die in de laadbak van de pick-up zat werd gebeten door een grote zwarte scorpioen die in het brandhout zat in de laadbak!



Na het interview was het fotoshoot!

De vier vrouwen met hun respectievelijke kleinkinderen die we hebben geïnterviewd in Xalaché.