Groeten uit Cobán

Dag vrienden,

Sinds een weekje bevind ik me weer op Guatemalteekse bodem en zoals steeds lopen de dingen een beetje anders dan verwacht. Maar dat maakt er mijn verblijf niet minder interessant op … integendeel!

Zo was ik, totaal onverwacht, de dag na mijn aankomst al pootje aan het baden in een openluchtzwembad aan de zuidkust van het land. Zoals steeds, wanneer ik in de hoofdstad ben, verbleef ik bij mijn Belgische vriendin Nadine. Die zondag was blijkbaar de verjaardag van de vliegtuigclub waar de ouders van haar schoonzoon lid van zijn en zo zijn we met z’n allen (Nadine, haar dochter Olivia, schoonzoon Beto en de drie kleinkinderen) met de VW-camionette van Olivia en Beto naar de zuidkust gereden om de airshow te gaan bewonderen. Maar tegen we er aankwamen, het was toen al middag, was de show reeds gedaan … gelukkig was er het openluchtzwembad. Soms is het ook eens leuk om tussen de rijken van Guatemala te vertoeven!

De maandag ben ik dan naar Cobán gereisd en ik heb écht genoten van de lange busrit er naartoe: de natuur is hier toch zo prachtig! Het is hier voor het moment ook heel mooi weer … zo’n 26 graden …

Voor mij is het weer een beetje thuiskomen in Cobán.

Het leuke is dat bepaalde mensen me herkennen en vragen sinds wanneer ik weer in Coban ben: verschillende taxi-chaufeurs, mensen van de bank, jonge gasten van het reisbureau waarmee ik gisteren naar Semuc-Champey ben geweest. De vrouw van de wasserette kan nog steeds zo goed als juist mijn naam schrijven op de zakken met was die ik binnenbreng!

Er zijn wel een paar dingen veranderd: de voetpaden zijn heraangelegd, de verkeerspolitie regelt het verkeer op tijd en stond en er raast zelfs een dame van de verkeerspolitie op een swqat de stad rond! (grappig zicht). Wat minder duidelijk zichtbaar en voelbaar is, is het geweld dat toegenomen is tijdens de laatste maanden. Blijkbaar zijn er vorige maand 6 mensen vermoord in Cobán! De reden? Tja …. het geweld is erg toegenomen in de hoofdstad …. beïnvloedt dat het binnenland … of is er toch sprake van georkestreerd geweld???

De voorbije dagen heb ik vooral opnieuw contact gezocht met mensen waar ik vroeger regelmatig een interessante babbel mee had. Eén van de redenen van deze reis is het praktisch organiseren van mijn volgende langere verblijf in april.
Ik heb namelijk opnieuw mensen nodig die mijn interviews in het q’eqchi’ kunnen uitschrijven, vertalers, …
Ik was naar hier vertrokken met het idee om voor dit alles samen te werken met een bepaalde linguïst. De bedoeling zou zijn dat hij zijn lokaal ter beschikking stelt, dat hij computers huurt, mensen aantrekt voor de transcripties en dat hij de vertalingen van de interviews zou doen.
Maar uiteindelijk, na vele consultaties, ga ik dat toch niet doen. De redenen zijn divers: financieel, té veel controle over mijn onderzoeksresultaten, … Dus ga ik opnieuw met losse medewerkers samenwerken … dat vergt natuurlijk wel een goede coördinatie van het werk, maar dat moet wel lukken.

Een tweede reden van mijn reis is het aftasten van de mogelijkheid om in de regio van Salawim veldonderzoek te verrichten. Deze regio stond zwaar onder de invloed van het leger en daardoor waren er ook veel burgerwachten in die regio. Er is daar dus ook veel bloed gevloeid. Op een bepaald moment heeft de guerrilla er zelfs ‘weerwraak’ genomen op de burgerwachten en er ook een bloedbad aangericht. Bernard, Fons en Manuel hebben me aangeraden om met een zekere Abelino te gaan praten en dus reis ik dinsdag naar die regio om die mogelijkheid te exploreren (3u vanuit Cobán).

Morgen, maandag, is hier de Nationale Dag van de Slachtoffers van de Oorlog en in de namiddag wordt er een bijeenkomst georganiseerd met verschillende slachtofferorganisaties in samenwerking met de regionale bureau van het Nationale Herstelprogramma.
In de voormiddag komt de groep van Fons samen (de 20 vertegenwoordigers van 20 dorpen) en er staan twee belangrijke activiteiten op het programma:
Eerst ga ik een presentatie geven waarbij ik de gemaakte analyses die ik heb gepubliceerd in het Eerste Rapport over het Nationale Herstelprogramma ga delen met die mensen. Daarvoor met ik straks nog een powerpoint-presentatie maken. Ik ben benieuwd naar hun reacties!

Daarna gaan Fons en ik de voorstellen van de posters (A2) die als educatiemateriaal zullen dienen, voorstellen. Die posters zijn gebaseerd op het boek dat Fons heeft geschreven over de historische herinnering aan de oorlog (gebaseerd op vier jaar veldonderzoek met die 20 vertegenwoordigers) en waarvoor we de foto’s hebben gebruikt die we hebben genomen tijdens het in scène zetten van bepaalde gebeurtenissen van de oorlog (september vorig jaar).

Het is hier dus vrij druk!

Daarom ben ik gisteren samen met Ines, een vlaamse uit Herent, eens naar Semuc Champey geweest. Een échte wellnessdag: zalig zwemmen in de natuurlijke vijvers, zonnen, luilekkeren, … enkel een stevige rug –nekmassage ontbrak!

Veel foto’s heb ik nog niet genomen, maar wel deze twee:
Vrijdag ben ik naar de school El Rosario geweest dat een beetje buiten Cobán ligt. Vorig jaar heb ik al eens de school gezocht samen met een delegatie uit Herent. Eén van de Guatemalteekse leerkrachten, Edwin, is reeds in België geweest en is echt een toffe kerel.
Ines en ik hebben die voormiddag opnieuw ons Q’eqchi’e bijgeschaafd met de hulp van de leerlingen van de vierde graad.

Edwin deed het voorstel dat ik elke vrijdag de twee uurtjes q'eqchi' die hij dan geeft, zou meevolgens . Zo schaaf ik m’n Q’eqchi’ bij en de leerlingen leren weer wat spaans bij. Ik ga alvast proberen mijn veldwerk in april zo te organiseren zodat ik die vrijdag de les kan volgen.



Vandaag is het zondag, maar voor mij is het geen rustdag! Ik moet dus nog de presentatie van morgen voorbereiden. Straks ga ik ook nog eens langs bij een Spaanse zuster waar ik vroeger regelmatig interessante gespreken mee had. En normaal gezien ga ik vandaag ook nog Alfredo Chub zien die bij de PCON-GTZ in de hoofdstad werkt, maar die in de buurt van Cobán woont.

Vele groeten,
Lieselotte

Beter laat dan nooit: laatste webpost van 2007

Hola Amig@s,

Op de valreep van dit jaar wil ik nog kort verslag uitbrengen van mijn laatste bezoek aan Guatemala dit jaar.
Toen ik op 2 oktober in Guatemala hoofdstad het vliegtuig opstapte om naar België terug te keren na 15 maanden veldonderzoek wist ik nog niet ik al dan niet zou terugkeren vóór het einde van dit jaar.

Ik was nl een maandje langer in Guatemala gebleven om mijn bijdrage (een hoofdstuk van 30 pag) aan het allereerste rapport over de werking van het Nationale Herstelprogramma af te werken. Bij mijn vertrek had de Duitse coöperatie (de opdrachtgevers van mijn bijdrage) me beloofd dat ze me zouden uitnodigen voor de officiële publieke voorstelling van het rapport.
Foto: Vredesmonumentje in het Nationaal Paleis

Maar diegene die mijn weblog hebben gelezen, weten reeds dat je in Guatemala nooit weet…
En zo lieten ze me op dinsdagavond 13 nov. weten dat ik twee dagen later, donderdag 15 nov. op het vliegtuig richting Guatemala moest zitten!
Mijn flexibiliteit werd nog maar eens op de proef gesteld! Het zou een speed-bezoek worden, van donderdag tem de woensdag van de week erop.

Op maandag 19 nov. werd het eerste rapport over het Nationala Herstelprogramma in het Nationale Paleis officieel voorgesteld aan de huidige vice-president Eduardo Stein en aan vertegenwoordigers van het diplomatieke korps, mensenrechtenorganisaties, slachtofferorganisaties, …
Als mede-auteur moest ik daar ook zijn, maar ik was ook in het gezeldschap van enkele goede bekenden!

Op de foto hiernaast zie je vijf vertegenwoordigers van de regio Nimlahakok (vlnr): don Herminio, don Otto, don Juan, don Santiago en zijn dochter Gloria. Tegen al mijn verwachtingen in had het Nationale Herstelprogramma en de Duitse coöperatie hun belofte nagekomen om don Santiago van Sahakok uit te nodigen voor de officiële presentatie van het boek. Eind september had ik Santiago reeds in naam van de Duitse coöperatie uitgenodigd voor deze officiële activiteit, hoewel er toen nog geen datum bekend was. Deze uitnodiging kwam er nadat Jorge Alvarado (verantwoordelijke voor de uitgave van het rapport) en ikzelf luidop hadden gedroomd dat iemand als Santiago aanwezig zou moeten zijn op die belangrijke dag.

Het persoonlijke verhaal van Santiago is zo aangrijpend en zo veelzeggend over de huidige werking van dit Herstelprogramma dat zijn stem fysiek tot in de hoofdstad moest geraken. Santiago en zijn gezin hebben, zoals vele anderen in Alta Verapaz, zwaar geleden tijdens de burgeroorlog en overleefden, op de vlucht voor het leger, enkele jaren in de bergen in zeer moeilijke omstandigheden .

Tijdens die jaren in de bergen heeft Santiago zijn vader, zijn moeder, zijn broer en zijn zus verloren. Zij zijn niet gestorven door kogels van het leger, maar door ontbering in de bergen. Hij, als overlevende, kan echter geen aanspraak maken op de financiële schadeloosstelling die het herstelprogramma nu geeft aan de slachtoffers, omdat de huidige procedure enkel slachtoffers toelaat die door kogels zijn gestorven. Hij is zeker niet de enige in dit geval.

Santiago heeft echter 2 jaar moeten wachten vooraleer het lokale bureau van het Nationale herstelprogramma hem dit slechte nieuws bracht. Terwijl ze hem dit onmiddellijk bij de aanvraag hadden kunnen vertellen.
Voor de q’eqchi’e overlevenden is het enorm moeilijk te begrijpen waarom de overheid het onderscheid maakt tussen slachtoffers door de kogel en slachtoffers door honger, ontbering, uitputting… Zijn aanwezigheid is dan ook een statement!

En daar zat ik dan met de vijf q’eqchi’es, die trouwens ook mijn informanten zijn geweest tijdens mijn veldwerk, op de eerste rij van de officiële plechtigheid. Nadat enkele hooggeplaatsten, waaronder de huidige Vice President, de Duitse ambassadeur en de vertegenwoordiger van de VN hun woordje hadden gezegd, werd de Roos van de Vrede gewisseld.

Foto: Martin Arrevalo, Directeur van het Nationaal Herstelprogramma aan het woord

Ter herinnering van het ondertekenen van de Vredesakkoorden – gisteren 11 jaar geleden! – werd er in het Nationale Paleis een monumentje gebouwd: twee handen met daarin een roos. Die dag werd de ‘Wissel van de Roos’ uitgevoerd door don Santiago en zijn dochter Gloria. Eerst beschreef een dame voor het grote publiek het levensverhaal van de catechist en leider Santiago en de regio waarvan hij komt.
Bij het aanhoren van het verhaal (waarvan een stukje onverwachts uit mijn hoofdstuk kwam) overmeesterden de koude rillingen mijn lichaam. Onder ruime persbelangstelling wisselden dan Santiago en zijn dochter de roos. Hoewel je het niet kon aflezen van het gezicht van Santiago wist ik dat dit een heel belangrijk en emotioneel moment voor hem was.

Ik had aan Santiago beloofd om dit moment op foto vast te leggen, maar ik was zo geëmotioneerd dat het me heel wat moeite kostte om enkele deftige fotos te nemen.
Tijdens de wissel van de roos zag ik alle gezichten van mijn informanten voor mijn ogen voorbij flitsen. Allemaal waardige mensen die zoveel geleden hebben en die de pijn voor de rest van hun leven in het hart meedragen. Tijdens de vaak emotioneel beladen interviews kon ik meestal me goed concentreren op de gedachten en de ideeën die ze met me deelden… maar die dag werd het me toch ook wat te veel…


Daar stond Santiago dan… in de hoofdstad, aan de zijde van Rosalina Tuyuc (presidente van de Nationale Herstelcommissie), het publiek recht in de ogen kijkend en zijn emoties in de hand houden, … als een echte leider.








Na de Wissel van de Roos, werden de overledenen en de voorouders aangeroepen in de vier cardinale punten met een carracol.














Na de ceremonie kwam Eduardo Stein, de huidige vice-president, de hand schudden van Gloria en Santiago.
Wie had dat ooit gedacht?! Dat het verhaal van de q’eqchi’e slachtoffers en overlevenden, van het kruis in Sahakok, van het lijden van de regio van Nimlahakok ooit nog in het hart van de hoofdstad zou geraken!

Diezelfde ochtend, vóór de officiële plechtigheid, had de delegatie van Nimlahakok een privé-onderhoud met Rosalina Tuyuc, de presidente van de Nationale Herstelcommissie.

De problemen van Santiago en vele andere slachtoffers waren haar reeds ter ore gekomen en ze kon ons mededelen dat de Commissie net 20 dagen geleden had beslist dat ook slachtoffers die intern verplaatst zijn geweest (vaak in de berg ingevlucht) nu ook kunnen rekenen op een financiële schadevergoeding!!!



Waarschijnlijk zou Santiago en anderen nog vóór het einde van deze legislatuur (halverwege januari 2008) nog uitbetaald worden!

Als dat geen goed nieuws!







Foto: Rosalina Tuyuc met het eerste rapport over de Nationale Herstelprogramma















De delegatie na de plechtigheid buiten op het Parque Central en vóór het Nationale Paleis.






















Na het officiële gedeelte heb ik samen met de Q'eqchi' delegatie en Jorge naar de kathedraal van de hoofdstad bezocht. In de pilaren, aan de buitenkant van de kathedraal, zijn namelijk alle namen van de slachtoffers van de burgeroorlog verzameld door de waarheidscommissie van de Katholieke Kerk gegrift. Ook de namen van slachtoffers van de regio van Nimlahakok zouden erop moeten staan.

Na wat zoeken hebben we de namen van de familieleden van Santiago Chen gevonden.

De Duitse Cooperatie had niet enkel mijn ticket betaald omdat ik aanwezig zou zijn op de officiële voorstelling van het rapport, maar ook omdat ik deel zou nemen aan een nationaal forum over herstel en verzoening dat op dinsdag 20 nov. werd georganiseerd. Alle deelnemers waren buitenlandse experten op het gebied van herstel en verzoening. Ik was natuurlijk de jongste en de enige niet-spaanstalige!

Aan mij werd gevraagd een lezing te geven van 20 min. over mijn hoofdstuk! ... in het spaans natuurlijk!

Pffff ... ik denk dat elke onderzoeker zijn eerste lezing ooit op een congres of een seminarie zich nog glashelder herinnert. Wel, ik zal die lezing nooit gauw vergeten. Ik werd waarlijks voor de leeuwen gegooid: 20 min. in het spaans voor een publiek van zo'n 250 mensen!!

Alweer een grens verlegd ...

Na een emotioneel afscheid van de vijf q'eqchi'es stapte ik moe, maar zeer tevreden de woensdagochtend alweer het vliegtuig op.

Voila, dit is mijn 55ste webpost en dan ook mijn laatste voor dit jaar.

Ook in 2008 zal ik mijn webstek bijhouden met mijn avonturen in Guatemala.
In februari ga ik voor twee weken terug en na Pasen heb ik een onderzoeksverblijf van ongeveer zes weken voorzien. Maar daarvoor later meer.

Op de vooravond van het nieuwe jaar wens ik jullie alvast een goed eindejaarsfeest en een 2008 vol vriendschap, liefde, warmte en mooie momenten!

Fuerte abrazo of stevig knuffel

Lieselotte

home sweet home ...

oeps vergeten te publiceren op mijn blog, dateert reeds van 6 oktober ...
Hola amig@s,

Het zit erop. Na een jaar en drie maanden ben ik eindelijk ‘definitief’ terug op Belgische bodem. Mijn terugkeer werd wat uitgesteld door mijn werk voor de bijdrage aan het eerste evaluatierapport over het Nationale Herstelprogramma voor de slachtoffers van de burgeroorlog. Ik moest daarvoor nog enkele groepsinterviews met slachtoffers in procedure en reeds vergoede slachtoffers doen en daarna schrijven, schrijven, schrijven. Tijdens die laatste anderhalve maand heb ik keihard moeten doorwerken om het artikel op tijd af te hebben, en daarenboven werd ik ook met allerlei 'problemen' geconfronteerd waardoor mijn frustratietolerantie en stressbestendigheid nog maar eens goed op de proef werden gesteld.
Vandaar mijn stilzwijgen op mijn weblog ...
Zo kwam ik na mijn allerlaatste 2-daagse verblijf aan een dorp met 154 beten van (god weet welk) beestjes terug, de eigenaar van mijn appartement liet zijn ware ‘ladino’ aard zien toen hij heel smerig reageerde wanneer ik mijn aan hem geleend geld terug vroeg, tijdens mijn verblijf op het rustige hotel aan het Atitlan meer werd ik geconfronteerd met een grote schorpioen in mijn kamer en met het uitvallen van de elektriciteit waardoor ik vervroegd naar de drukke hoofdstad ben teruggekeerd.
En last but not least, de maandag, mijn laatste dag, kreeg ik te horen dat cargo expreso mijn tien dozen, die ik de vrijdag voordien had opgestuurd vanuit Cobán naar Iberia Cargo bij de luchthaven, ‘kwijt’ was geraakt …. Na heel veel heen en weer bellen, stem verheffen, dreigen, … zijn alle stukken dan toch nog op tijd op de luchthaven aangekomen. Die laatste dag in het land was dus één grote stressboel, want daarenboven landde net die namiddag Carlos Peña, de nieuwe nationale held van Guatemala, op de luchthaven. De 19 jarige Carlos heeft Idool van Latijns Amerika gewonnen en dat moest gevierd worden! De luchthaven was gans die dag bezet gebied, niet enkel door wilde fans, maar door een ganse horde politieagenten en militairen, …

Maar bon, eind goed al goed, woensdagavond ben ik veilig en wel geland. Vrijdag heb ik mijn 28 blazijde tellende artikel doorgestuurd naar de hoofdconsultor en gisteren zijn we de spullen op Zaventem gaan ophalen en morgen is er al een familiefeest voor de verjaardag van 88 jarige oma.

Dus, zoveel tijd heb ik nog niet echt de tijd gehad om eens rustig te bezinnen over en terug te blikken naar die afgelopen 15 maanden, maar ik ben vertrokken uit Guatemala en aangekomen in België met een goed gevoel. Die periode is alweer voor allerlei dingen een goede leerschool geweest. En ik heb de kans gekregen om iets ‘achter te laten’ in Guatemala door in het evaluatierapport – dat toch in november aan de nieuwe president en zijn regering zal worden voorgesteld - stem te geven aan q’eqchi’es slachtoffers.

Ik zal natuurlijk veel missen: de vriendelijkheid van de Guatemalteken, de gastvrijheid en de spiritualiteit van de q’eqchi’es, de prachtige natuur, het zalige klimaat, …en misschien ook wel de smaak van een heerlijke verse torilla y caldo de gallina! Maar het is toch zo aangenaam om te genieten van een zálige warme douche, te weten dat er steeds water en elektriciteit is, gespaard te worden van aanvallen van kleine beestjes op mijn lichaam, … én natuurlijk familie & vrienden terug te zien en na een jaartje eenzaamheid en afzondering weer een sociaal leven te hebben.

Natuurlijk keer ik nog terug naar Guatemala en Cobán, misschien dit jaar nog en anders in februari van 2008, dus het nomade leven is nog niet helemaal voorbij ...


Ik kijk er alvast naar uit om elk van jullie terug te zien!
Tot gauw,
Lieselotte

Laatste maand ...

Maandagmiddag 15u46. Cobán, appartament. Zware donder en hevige regen buiten zodat ik zelfs de radio niet meer hoor. We zitten in het regenseizoen. Maar op zich valt het nu nog mee, wij Belgen zijn ook meer gewoon. Maar drie weken geleden heeft de hemel zijn sluizen opgezet en op 16 uur tijd een grote ravage aangericht in Cobán en omstreken. De Cahabon rivier die zich rond de stad slingert , is volledig buiten haar oevers getreden, huizen-vaak in hout- stonden tot aan hun plafond onder water, aardeverzakkingen, overstroomde bruggen, platgeregende maïsvelden ... een enorme materiële schade en zeker vijf doden. Ik zat toen in de hoofdstad en kon de ramp in Cobán alleen maar gadeslaan in de kranten. Normaal is november de natste maand op het jaar, hopelijk herhaalt de tragedie zich niet opnieuw!

Mijn laatste schrijven dateert van halverwege juli toen ik me al klaar maakte voor een rondreis van een maand samen met mijn ouders. Die reis lijkt al weer een eeuwigheid geleden. De rondreis is goed geweest. Ik heb mijn ouders bijna alle uithoeken van het land leren kennen en hen ook laten proeven van de grote culturele diversiteit en de prachtige natuur.

Eenmaal zij weer op het vliegtuig zaten, ging voor mij de laatste zes weken Guatemala in. Jammer genoeg zijn het geen zes weken om wat uit te bollen en me voor te bereiden op mijn terugkeer.

Neen, het is stressen geblazen!!

28 september moet ik een artikel van 15 pagina's indienen dat zal gepubliceerd worden als het zevende hoofdstuk in het eerste rapport van de werking van het Nationaal Herstelprogramma. Dit nationaal programma is al vier jaar werkzaam en heeft in al die tijd nog nooit een werkingsverslag of evaluatie uitgegeven. Nu zondag wordt de eerste ronde van de presidentsverkiezingen georganiseerd en op 9 november wordt de strijd beslist tussen de twee overgebleven kandidaten. Het ideale moment om te lobbyen ... en zo dacht ook de GTZ-de Duitse cooperatie. Zij financieren het allereerste rapport van het Nationale Herstelprogramma. Aan mij hebben ze gevraagd om een artikel te schrijven met een rechtsantropologische invalshoek. Oorspronkelijk wilden ze een écht veldonderzoek uitvoeren naar de perceptie van de slachtoffers mbt het Programma, maar de beperkte tijd liet me dat niet toe, vond ik.

Om dit artikel te schrijven heb ik de voorbije weken nog enkele mensen geïntervieuwd en overmorgen (woensdag) ga ik waarschijnlijk mijn laatste groepsinterview doen.

Deze opdracht is dan ook een hele grote uitdaging en dit door verschillende redenen: mijn eerste publicatie, onmiddellijk in het Spaans, voor een nationaal en internationaal publiek, een mix van literatuurstudie als het uitschrijven van mijn eerste analyses, én amper 1 maand de tijd om alles neer te pennen.

Daarnaast heb ik nog een andere grote activiteit in het vooruitzicht: het fotograferen van in scene gezette momenten van tijdens de burgeroorlog. Eind vorig jaar heb ik me gecomprimiteerd om samen met de groep van Fons Huet een populaire/visuele versie uit te werken rond het boek dat ze in het Q'eqchi' gepubliceerd hebben over het collectieve geheugen van 20 gemeenschappen die zwaar geleden hebben tijdens de burgeroorlog.

Na veel gebrainstorm hebben we beslist om de vijf hoofdstukken van het boek te visualiseren aan de hand van foto's die sprekend zijn. Elk hoofdstuk zal voorgesteld worden aan de hand van een grote poster en elke poster zal vier foto's/tekeningen bevatten die telkens een kernidee van het hoofdstuk voorstellen.

Maar over bepaalde gebeurtenissen bestaat geen fotomateriaal: aanvallen van het leger op de dorpen, het platbranden van dorpen, de vlucht van velen in de bergen, het afkappen van de milpa (maïs) door soldaten en pac, ...

Dus volgende maandag en dinsdag 10 en 11 september gaan we alles naspelen en daarvan foto's trekken.

Vorige donderdag ben ik reeds met Fons en Gerardo de plaatsen gaan zoeken die als decor zullen dienen.

Om de plaats te bereiken dat als decor zal dienen om de foto te trekken van de mensen die de bergen invluchten, moeten we eerste een uurtje fel bergop klimmen en dan wat door de modder ploeteren.

Reeds van bij het begin willen de mensen ook een huis in de fik steken. Dat huis zijn ze nu aan het maken.

Ook zal een 'verkrachting' in scene worden gezet (op vraag van de slachtoffers zelf , ook van vrouwen die zelf verkracht zijn geweest!!)

Die maandagavond wordt het dorp uitgenodigd voor een avondmaal en zullen we enkele films over de oorlog tonen, het boek in Q'eqchi' voorstellen en als de technologie ons gunstig gezind is reeds de getrokken foto's projecteren.

Op 15 augustus, de nationale feestdag, reis ik dan naar het meer om me vier dagen op te sluiten in een hotel dat gelegen is aan het Atitlan-meer. Dat hotel is vrij geïsoleerd, je kan er enkel een kayak huren, gaan wandelen naar het volgende dorp of vanop de balkonnen in het meer springen. Tijdens die vier dagen zal ik hopelijk goeie invallen hebben!

Eenmaal terug gaat mijn laatste weekje cobán in: artikel bijsturen waar nodig, inpakken, afscheid nemen van velen ...

Op 2 oktober stap ik het vliegtuig in en woensdagavond 3 oktober kom ik weer thuis.

Het zal er vlug gaan zijn!